Pierwsze opublikowane przez Prusa opowiadanie o tematyce społecznej.

Na Jakuba, jego żonę i piątkę dzieci spadły już chyba wszystkie możliwe nieszczęścia. Dręczą ich choroby, głód i bieda. Od miesięcy nie mają z czego opłacić czynszu. Nawet balia, ostatnie źródło utrzymania, jest pożyczona. Na wpół oszalały Jakub wychodzi szukać pracy. Tak zaczyna się dzień z życia nędzarza. Czy znajdzie się ktoś, kto pomoże im wydobyć się z odmętów nędzy i beznadziei? I czy ta pomoc nadejdzie na czas? Lokator poddasza ukazał się w 1875 na łamach dwutygodnika "Niwa".

Bolesław Prus (właściwie Aleksander Głowacki) był świetnym obserwatorem, co znalazło odzwierciedlenie w jego twórczości - nikt tak jak on nie opisywał nastrojów i mechanizmów społecznych. Współpracował z wieloma gazetami, m.in. "Niwą" i "Tygodnikiem Ilustrowanym", a ukazujące się w "Kurierze Warszawskim", opisujące życie miasta, "Kroniki" cieszyły się dużą popularnością. Brał udział w licznych inicjatywach społecznych i oświatowych.