Rani radovi [Zlatni medved (Goldener Bär, Berlinale) – 1969]

*Temat časopisa Rok o filmu Rani Radovi.

Rani radovi je jugoslovenski crno-beli igrani film snimljen 1969. godine u režiji Želimira Žilnika poznat kao jedno od međunarodno najuspešnijih ostvarenja jugoslovenske kinematografije, ali i svojevrsni vrhunac tzv. Crnog talasa - filmova koji su svojim eksplicitnim političkim angažmanom izazvali reakciju komunističkih vlasti koja dovesti do zabrana i represije jugoslovenskih filmskih stvaralaca.

Žilnik je inspiraciju za film Rani radovi pronašao prethodne godine u burnim svetskim studentskim demonstracijama koje su imale svog odraza i u tadašnjoj Jugoslaviji, kao i sovjetskoj invaziji Čehoslovačke i gušenju Praškog proleća koje ga je potaklo do ozbiljno preispituje raskorak između visokih ideala službene marksističke ideologije i njene primene u praksi. Kao naslov je poslužila istoimena knjiga u kojoj su sabrana rana dela Marksa i Engels. u Ranim radovima njihova ideologija još uvek nije bila čvrsto i dogmatski formulisana, te je zbog toga uživala popularnost među nonkonformistički raspoloženim delom tadašnje levičarske inteligencije u Jugoslaviji, uključujući i tzv. “praksisovce”.

Žilnik je svoj stav iskazao prikazujući stvarajući snažan kontrast između mladih, idealističkih protagonista koji se fanatično drže marksističkih principa i daleko banalnije i prozaičnije stvarnosti u ruralnim krajevima tadašnje Vojvodine, odnosno kroz prikaz konflikta između ideala i stvarnosti koji se pretvara u crnohumornu grotesku.

Žilnik je originalno planirao i nastavak pod naslovom Kapital, inspirisan istoimenim Marksovim delom, ali je umesto toga postao predmetom zvaničnih osuda, te je izbačen iz Partije i neko vreme bio je primoran da kao emigrant živi u Zapadnoj Nemačkoj.

RADNJA FILMA:
Rani radovi na alegoričan način izlažu priču mladih učesnika studentskih demonstracija, juna 1968. u Beogradu: tri mladića i devojka Jugoslava, suprostavljaju se malograđanskoj rutini svakodnevnice. U želji da „promijene svijet“, nadahnuti tekstovima mladog Karla Marksa, odlaze u sela i fabrike, da „probude svest“ ljudi, da ih ohrabre u borbi za emancipaciju i dostojanstven život. U tom boravku i radu na terenu se suočavaju sa primitivizmom i bedom ali i sa sopstvenim ograničenjima, slabostima, nemoći, ljubomorom. Bivaju i hapšeni. Frustrirani što je planirana revolucija neostvarena, tri mladića odlučuju da eliminišu Jugoslavu, svjedoka njihove nesposobnosti. Pucaju u nju, prekrivaju je partijskom zastavom, pale njeno tijelo, te od namjeravane akcije ostaje taman stub dima koji se diže u nebo.

Poruka na kraju filma glasi:
"Oni koji revoluciju izvedu tek do pola, samo kopaju sebi grob."/strong>
— Louis-Antoine de Saint-Just

*

Film je od strane cenzure odobren za javno prikazivanje 8. marta 1969, a pod optužbom „uznemiravanja jugoslovenske javnosti“ dospeo je na sudski proces koji je počeo 23. juna 1969. i završio je "u bunkeru". Uprkos tome, nekoliko meseci kasnije je prikazan na Berlinskom filmskom festivalu gde je doživeo trijumf i osvojio Zlatnog medveda i time ostvario jedno od najviših priznanja u istoriji jugoslovenskog filma. Film je tek 1982. ponovo odobren za javno prikazivanje u Jugoslaviji.